Хүүхэлдэйн киноны ертөнцөд өөрийн өнгө аясаар ялгардаг студийн нэг бол 1985 онд байгуулагдсан Studio Ghibli. Түүний бүтээлүүдийг үзэхэд хүүхдийн адал явдлаас гадна байгаль, дайн, хүний хүсэл, өөрийгөө олох тухай асуултуудтай учирдаг. Энэ удаа хэдэн киногоор дамжуулан бидэнд яагаад сэтгэлд хоногшдогийг нь ярилцъя.
Зураглал, хөгжим, өгүүлэмж
Эхнийх нь зураглал. Ой мод, талбай, хотын гудамж, жижиг байшингийн дотоод орчин хүртэл түүхийн нэг хэсэг болдог. «Миний хөрш Тоторо»-гийн байгалийн дүрслэл, өдөр тутмын нам гүм мөчүүдийг харахад энгийн зүйл ямар үзэсгэлэнтэйг анзаарна. Өнгө, хөдөлгөөн, жижиг деталь нь үзэгчийг тэр ертөнцөд аваачдаг.
Хоёр дахь нь хөгжим. Хаяо Миязакигийн олон киноны хөгжмийг Жо Хисаиши зохиосон. Ая нь зураглалыг дагахаас гадна дүрүүдийн мэдрэмж, орчны уур амьсгалыг илэрхийлдэг. Кино дууссан ч зарим аялгуу нь сэтгэлд үлддэг нь бүтээлийн хүчний нэг хэсэг болов уу.
Гурав дахь нь өгүүлэмж. Ghibli-ийн кинонууд хүний хэрэглээ, байгалийн хязгаар, хүсэл шунал, бусдыг ойлгох тухай асуулт тавьдаг. Эдгээр сэдвийг бэлэн сургамж болгон хэлэхээс илүү дүрүүдийн сонголт, зөрчлөөр мэдрүүлдэг нь сонирхолтой.
«Пом Поко» (1994)
Исао Такахатагийн найруулсан «Пом Поко»-д тануки буюу элбэнх нохойнууд хотжилтын улмаас амьдрах орчноо алдаж эхэлнэ. Тэд газар нутгаа хамгаалахаар тэмцэх ч хүний бүтээн байгуулалттай хэрхэн зэрэгцэн орших вэ гэсэн хэцүү асуулттай тулгардаг. Хөгжилтэй дүрслэлийн цаана бусад амьтдын орон зайг хүн хэрхэн өөрчилдөг тухай гунигтай түүх бий.
«Салхиар туугдагсад» (Spirited Away, 2001)
Хаяо Миязакигийн «Салхиар туугдагсад»-д Чихиро охин танихгүй ертөнцөд орж, тэнд ажиллаж амьдрах шаардлагатай болно. Жо Хисаишигийн хөгжим энэ ертөнцийн нууцлаг, дулаан уур амьсгалыг улам тодруулдаг. Киноны дүрүүд, үйл явдлаас бид хэд хэдэн санааг харж болно.
Нэгдүгээрт, дүрүүдийг зөвхөн «сайн», «муу» гэж хуваахад хангалтгүй. Тэд айдас, хүсэл, сул талтай бөгөөд үйл явдлын явцад өөрчлөгдөнө. Чихиро ч бусдыг ойлгохын зэрэгцээ өөрийн зоригийг олж авдаг.
Хоёрдугаарт, хэт хэрэглээ, шуналыг хурц дүрсэлсэн. Алтны төлөө улайрах халуун усны газрын ажилчид, хоолонд шунах хүмүүсийн дүрслэл нь хүсэлдээ захирагдах тухай бодоход хүргэнэ.
Гуравдугаарт, байгальтай хэрхэн харьцаж байгаагаа эргэцүүлэхэд хүргэдэг. Хакүгийн түүх болон бохирдсон голын сүнсний дүр нь хүний үйлдэл байгальд хэрхэн нөлөөлдгийг сануулна.
Дөрөвдүгээрт, нэр ба өөрийн мөн чанарыг мартахгүй байх тухай сэдэв бий. Чихиро шинэ нэр авч, шинэ дүрэмд захирагдах ч өөрийгөө хэн болохыг санах нь энэ ертөнцөөс гарахтай нь холбоотой.
Энэ хэсгийг өөрчлөгдөж буй орчинд ч өөрийн мөн чанарыг алдахгүй байх тухай санаа гэж уншиж болно.
Дайн ба хүний дулаан сэтгэл
Ghibli-ийн өөр нэг гол сэдэв нь дайн. «Гэрэлт цохны булш» (1988), «Порко Россо» (1992), «Мононокэ гүнж» (1997), «Хаулын явдаг цайз» (2004) зэрэг бүтээлд хүчирхийлэл, дайсагнал, түүний хүний амьдралд учруулах хор уршгийг өөр өөрөөр харуулдаг.
«Хаулын явдаг цайз» (2004)
Дайны түгшүүртэй хот, жижиг малгайны дэлгүүр, ид шид, дулаан гэр. «Хаулын явдаг цайз»-д эдгээр эсрэгцэл нэг ертөнцөд зэрэгцэнэ. Софи, Хаул хоёрын түүхээр айдас, хайр, бусдыг хүлээн зөвшөөрөх тухай мэдрэмжийг өгүүлдэг. Дүрүүдийн сул тал, өөрчлөлт нь тэднийг ойрхон санагдуулна.
Хаяо Миязаки энэ киног Диана Уинн Жонсын зохиолоос сэдэвлэн бүтээсэн бөгөөд хөгжмийг Жо Хисаиши зохиожээ. Нарийн зураглал, хөдөлгөөнд орсон нөр их хөдөлмөр нь шууд мэдрэгддэг. Хүнд сэдэв хөндсөн ч хайр, халамж, итгэл найдварын тухай мартдаггүй нь киноны дулаан тал юм.
Өөрийгөө олох тухай түүхүүд
Ghibli-ийн олон кино хүүхэд, залуу хүний өөрийгөө таних замыг өгүүлдэг. «Кикигийн хүргэлтийн үйлчилгээ», «Зүрхний шивнээ», «Ариэтти» зэрэгт шинэ орчинд дасан зохицох, өөрийн чадварт итгэх, бусадтай холбоо тогтоох сэдэв бий. «Жигүүрээ дэлгэ, өөрийгөө ол» гэсэн уриалга эдгээр түүхээс мэдрэгддэг.
«Намуу цэцэгсийн толгод дээрээс» (2011)
Горо Миязакигийн найруулсан энэ кинонд Үми охин аавыгаа дурсан өдөр бүр дохионы туг мандуулдаг. Сургуулийн хуучин барилгаа хамгаалах үйл хэрэг, залуусын харилцаагаар өнгөрсөн дурсамж ба ирээдүйн сонголтыг холбодог. Сатоши Такэбэгийн хөгжим түүхийн намуун өнгийг дэмжинэ.
Хожмын шинэ бүтээл
Эх нийтлэлд Миязакигийн «How do you live?» хэмээн танилцуулагдаж байсан шинэ киног гарахаар төлөвлөсөн тухай дурджээ. Тус бүтээл хожим «Хөвгүүн ба дэглий» (The Boy and the Heron) нэрээр 2023 оны долоодугаар сарын 14-нд Японд нээлтээ хийсэн. Энэ мэдээллийг эх нийтлэлийн дараах шинэчлэл болгон оруулав.
Ghibli-ийн кино бүр өөр өөр мэдрэмж төрүүлдэг. Зарим нь инээлгэж, зарим нь гуниглуулж, зарим нь ердийн амьдралаа дахин анзаарахад хүргэнэ. Таны сэтгэлд аль бүтээл нь хамгийн удаан үлдсэн бэ?