Ном сонгох, унших арга барилаа олох, уншсанаа өөрийн мэдлэг болгох нь хоорондоо холбоотой. Энэ удаа бид уншиж, туршиж үзсэн аргуудаасаа хуваалцъя. Бүх хүнд тохирох ганц арга байхгүй ч өөрийн сонирхол, зорилгыг анзаарахаас эхэлж болно.
Өөрт тохирох номоо хэрхэн сонгох вэ?
Гарчиг, өмнөтгөлийг уншаарай. Эндээс номын гол санаа, сэдвийн хүрээ, зохиогчийн зорилгыг баримжаалж болно. Гарчиг сонирхол татсан ч агуулга нь таны хайж буй зүйл мөн эсэхийг шалгаарай. Ялангуяа хувь хүний хөгжлийн тухай ном сонгохдоо амлалтаас нь гадна тайлбар, нотолгоо, жишээнд нь анхаарах хэрэгтэй.
Агуулгын жагсаалт, бүлгүүдийн бүтцийг гүйлгэн хараарай. Номыг модтой зүйрлэвэл бүлгүүд нь мөчир мэт. Зохиогч санаагаа ямар дарааллаар хөгжүүлж, юуг юутай холбосныг эндээс харж болно. Нэг сонирхолтой бүлгийг нээж, бичлэгийн хэв маяг нь танд тохирох эсэхийг туршаад үзээрэй.
Хавтасны тайлбар, шүүмжийг уншаарай. Номын арын нүүрэнд бусад уншигч, шүүмжлэгчийн үнэлгээ байх нь элбэг. Гэхдээ магтаалын үгс нь борлуулалтад зориулагдсан байж болно. «Юугаараа сайн гэж үзсэн бэ?» гэсэн тодорхой тайлбар бий эсэхийг ажиглаарай.
Бусад уншигчийн сэтгэгдлийг харьцуулаарай. Зөвхөн одны тоо бус, юуг нь магтаж, юуг нь шүүмжилснийг уншвал илүү тустай. Таны сонирхол бусдынхаас өөр байж болох тул үнэлгээг эцсийн шийдвэр гэхээсээ нэг мэдээлэл гэж үзээрэй.
Зохиогчийн тухай болон номын шүүмжийг унших нь сонголтыг тань өргөжүүлнэ. Ямар туршлага, судалгаанд тулгуурлан бичсэн, нэг сэдвийг өөр зохиогчид хэрхэн тайлбарласныг ажиглаарай. Ингэснээр номыг тусгаар бүтээл бус, өргөн ярианы нэг хэсэг гэж харж болно.
Сонгохдоо санах зүйлс
- Борлуулалт өндөртэй байлаа гээд таны хэрэгцээнд тохирох сайн ном гэсэн үг биш.
- Алдартай хүн бичсэн эсвэл том компанийн түүхийг өгүүлсэн нь заавал унших шалтгаан болохгүй.
- Шинэ номыг яаран авах албагүй. Өөрийн унших зорилго, одоо уншиж буй номтойгоо харьцуулж сонгоорой.
- Шагнал, алдар нэр нь нэг дохио боловч таны сонирхол, хүлээлттэй нийцэх эсэхийг өөрөө шийднэ.
Хэрхэн идэвхтэй уншигч болох вэ?
Ямар ном унших дуртайгаа ажиглаарай. Намтар, баримтад тулгуурласан бүтээл, уран зохиолын аль нь таны сонирхлыг илүү татдаг вэ? Өөрийн дуртай төрлөөс эхлэх нь дадал тогтооход дөхөм. Гэхдээ тэр төрлөөрөө өөрийгөө хязгаарлах шаардлагагүй.
Бага багаар, тогтмол уншаарай. Нэг цагт 30 хуудас уншдаг гэж жишээ авбал долоо хоногт нийт 10 цаг уншихад 300 хуудас болно. Харин өдөр бүр хоёр цаг уншвал долоо хоногт 420 хуудас уншина. Энэ бол зөвхөн жишээ тооцоо: номын нягтрал, хэл, таны унших хурд өөр байж болно. Хуудасны тооноос илүү ойлгож унших, өөрт тохирсон хэмнэл олох нь чухал.
Номын эшлэл, хавсралт, эх сурвалжийн жагсаалтыг судлаарай. Сонирхол татсан сэдэв байвал зохиогчийн ашигласан нэг бүтээлийг үргэлжлүүлэн уншиж болно. Энэ нь номын санаа хаанаас гарсныг ойлгох, өөр тайлбартай харьцуулах боломж өгдөг.
Уншсанаа тэмдэглээрэй. Зохиогчийн гол санаа, түүнийг дэмжсэн үндэслэл, өөрийн асуултыг ялгаж бичвэл дараа нь эргэн харахад тустай. «Модны арга»-аар тэмдэглэл хийхдээ дараах дарааллыг туршиж болно:
- Номыг гол сэдэв, хэсгүүдээр нь ангилах. Заавал зохиогчийн бүлгийн дарааллыг дагах албагүй.
- Хэсэг бүрийн гол санааг өөрийн үгээр товчлох.
- Гол санааны доор жишээ, үндэслэл, холбоотой асуултуудыг мөчир мэт салгаж бичих.
Тэмдэглэлийнхээ төгсгөлд цааш юу судалмаар байгаагаа бичээрэй. Юутай санал нийлсэн, юунд эргэлзсэн, ямар санааг амьдралдаа туршиж болохыг мөн тэмдэглэж болно.
Уншдаг төрлөө хааяа солиорой. Дандаа уран зохиол уншдаг бол байгаль, түүх, шинжлэх ухааны тухай ном туршиж болно. Баримтат бүтээл давамгай уншдаг бол өгүүллэг, роман сонирхоод үзээрэй.
Цахим номыг туршиж болно. Биет ном, цахим номын аль нь танд тохирохыг туршлагаараа мэднэ. Зохиогч бүтээлээ хэсэг хэсгээр нийтэлж байгаа үед даган унших нь ч сонирхолтой байж болно. Сонгосон хэлбэрээсээ илүү уншихад тань тухтай эсэхийг анхаараарай.
Нэг сэдвийг өөр өнцгөөс өгүүлсэн номуудыг харьцуулж уншаарай. Жишээлбэл, нэг түүхэн үйл явдлыг өөр өөр улсын зохиогчид хэрхэн тайлбарласныг ажиглаж болно. Нэгэн зэрэг унших нь танд төвөгтэй байвал дараалан уншаад тэмдэглэлээ харьцуулахад ч болно.
Идэвхтэй унших гэдэг нь олон ном дуусгахаас гадна асуулт тавьж, ойлгосноо өөрийн үгээр хэлж, уншсан зүйлээ эргэцүүлэхийг хэлнэ. Бидний нийтлэлийг сонгон уншдаг танд баярлалаа.