Хөдөө, гэрийнхээ гадаа зогсоод тэнгэр өөд харахыг төсөөлөөрэй. Газрын харанхуйд юмсын хүрээ бүдгэрч, харин дээр тань олон од тодорно. Тэд бүгд яг одоо, нэгэн зэрэг гэрэлтэж байгаа мэт санагдана. Гэвч таны нүдэнд ирж буй гэрэл бүр ижил хугацаанд аялсангүй.
Тэнгэрийг нэг агшны зураг гэж бодоход амархан. Харин түүнийг өөр өөр үед бичсэн захидлууд зэрэг ирж буй шуудангийн хайрцагтай зүйрлэвэл физикийн утгад нь арай ойртоно. Бид гэрэл ирсэн мөчийг хуваалцдаг ч гэрэл үүссэн мөчийг хуваалцдаггүй.
Гэрэлд ч зам туулах хугацаа хэрэгтэй
Гэрэл вакуумд секундэд ойролцоогоор 300 мянган километр явна. Өрөөний нэг үзүүрээс нөгөө үзүүр хүртэл ийм хурдтай явахад зарцуулах хугацааг бид анзаардаггүй. Тиймээс чийдэн асахад өрөө шууд гэрэлтсэн мэт мэдрэгддэг.
Харин сансрын зай асар их. Сарнаас дэлхийд гэрэл ойролцоогоор 1.3 секундэд хүрдэг. Өөрөөр хэлбэл, бид Сарыг харахдаа түүний нэг секунд гаруйн өмнөх дүр төрхийг харж байна. Энэ нь камерын эвдрэл, агаарын нөлөө, нүдний хоцролт биш. Мэдээлэл гэрлийн хамт зам туулж байгаа хэрэг. NASA: гэрлээр өнгөрснийг харах нь.
Нарны гэрэл бидэнд ойролцоогоор 8.3 минутын дараа ирдэг. Өдөр тутам мэдэрдэг нарны туяа хүртэл аяллын хугацаатай. Сар, Нар хоёрын жишээ нэг зүйлийг тодруулна: өнгөрснийг харах нь зөвхөн аварга дурангаар алсын ертөнцийг судлахад тохиолддог үзэгдэл биш. NASA: гэрлийн жил.
Гэрлийн жил бол зайны нэгж
«Жил» гэсэн үг ордог болохоор гэрлийн жилийг хугацааны нэгжтэй андуурах нь бий. Үнэндээ энэ нь гэрэл нэг жилийн турш явахад туулах зай юм. Гэрэл секундэд ойролцоогоор 300 мянган километр явдаг гэж тооцвол нэг гэрлийн жил ойролцоогоор 9.46 их наяд километр болно.
Энэ нэгж зай, аяллын хугацаа хоёрын холбоог ойлгоход тустай. Манай галактикийн доторх нэг од 100 гэрлийн жилийн зайтай байлаа гэж төсөөлье. Тэгвэл өнөөдөр бидэнд ирсэн гэрэл тэр одноос ойролцоогоор 100 жилийн өмнө гарсан байна. «100 жилийн өмнөх од» гэдэг нь одны нас 100 жил гэсэн үг биш; бидэнд харагдаж буй дүрсний хугацааг хэлж байгаа юм. NASA: зайг гэрлийн жилээр хэмжих нь.
Андромедагаас ирсэн эртний гэрэл
Манай Сүүн замын ойролцоох том галактик Андромеда ойролцоогоор 2.5 сая гэрлийн жилийн зайд оршдог. Тиймээс түүний өнөөдөр бидэнд хүрч буй гэрэл ойролцоогоор 2.5 сая жилийн өмнө аяллаа эхэлжээ. Энэ тоо хүний нэг нас, хэдэн үеийн түүхээс ч хавьгүй урт хугацааг илэрхийлнэ. NASA: Андромеда.
Тэр гэрлийг хуучин гэрэл зурагтай зүйрлэж болно. Зураг бидэнд одоо ирсэн ч зурагт үлдсэн үйл явдал өмнө нь болсон. Андромедагийн ажиглалт ч мөн түүний өнөөгийн дүр төрхийг шууд дамжуулж байгаа хэрэг биш. Гэрлийг хүлээн авахдаа бид урт аяллынх нь төгсгөлд зогсож байна.
Улаан шилжилт эртний гэрлийг танихад тусалдаг
Маш алсын галактикуудын тухай ярихад нэг нэмэлт нөхцөл бий: орчлон тэлж байна. Гэрэл тэлж буй орон зайгаар аялах үед долгионы урт нь сунана. Үүнийг сансар судлалын улаан шилжилт гэдэг. Эртний галактикуудаас гарсан зарим гэрэл бидэнд ирэхдээ хүний нүдэнд үзэгдэх мужаас хэт улаан туяаны муж руу шилжсэн байдаг.
Жеймс Уэбб сансрын дурангийн хэт улаан туяа мэдрэх чадвар ийм гэрлийг судлахад хэрэгтэй. Дуран өөрөө өнгөрсөн рүү нисэхгүй; аль хэдийн урт зам туулсан гэрлийг цуглуулж байна. NASA: сансар судлалын улаан шилжилт.
Энд «гэрэл хэдэн жил аялсан бэ?» болон «галактик одоо ямар зайд байна вэ?» гэсэн хоёр асуултыг ялгах шаардлагатай. Гэрэл аялах зуур орон зай тэлсэн учраас маш алсын галактикийн өнөөгийн зайг аяллын хугацаатай шууд адилтгаж болохгүй. Улаан шилжилтээс зай, хугацааг тооцохдоо орчлонгийн тэлэлтийг тайлбарлах загвар ашигладаг. NASA: Уэббийн шинжлэх ухааны тайлбар.
Өнгөрсөн гэрэл од мөхсөн гэсэн үг биш
«Харагдаж буй одод аль хэдийн үгүй болсон» гэх өгүүлбэр сонирхолтой сонсогддог ч бүх одонд хамаарахгүй. Оддын амьдрах хугацаа массаас нь ихээхэн шалтгаалдаг. Зарим их масстай од хэдхэн сая жил амьдардаг бол бага масстай одод хавьгүй удаан гэрэлтэнэ.
Тиймээс гэрэл нь олон жилийн өмнө гарсан гэдгээс тухайн од одоо мөхсөн гэж дүгнэх боломжгүй. Хуучин дүрс харж байгаа нь үнэн. Харин тэр дүрсээс хойш одонд юу тохиолдсоныг мэдэх нь өөр асуулт бөгөөд нэмэлт ажиглалт, одны хувьслын тухай мэдлэг шаарддаг. NASA: оддын амьдрал.
Тэнгэрийг дахин нэг харахад
Дараагийн удаа шөнийн тэнгэр харахдаа зөвхөн «тэр юу вэ?» гэж асуухын оронд «тэр гэрэл хэзээ замдаа гарсан бол?» гэж бодоод үзээрэй. Хажууд тань байгаа гэрийн цонхны гэрэл, Сарны туяа, алсын одны гэрэл нэг орчинд харагдавч өөр өөр урттай зам туулсан.
Энэ ялгаа тэнгэрийн гоо сайхныг багасгахгүй. Харин нэг харцанд олон цаг хугацаа багтдагийг ойлгуулна. Бид оддын зүг харах бүрдээ энд, одоо зогсож байгаад алсаас ирсэн өнгөрсний мэдээг хүлээн авч байна.