Цаг хугацааны машин байхгүй ч интернэтээр дамжин өнгөрсөн үеийн яриаг сонсож болно. Ричард Фейнманы 1985 оны ярианд тавигдсан асуулт өнөөдөр ч сонирхолтой хэвээр: хүн шиг сэтгэдэг машин бүтээж болох уу? Эсвэл хүнээс илүү чадвартай машин бий болох уу? Доорх хэсгүүдэд эх нийтлэлд буусан ярианы гол санааг найруулан хүргэв. Үгчилсэн эшлэл бус, түүхэн тайлбар гэж уншаарай.
«Хүн шиг» гэдэг нь юу гэсэн үг вэ?
Фейнман эхлээд хоёр асуултыг ялгаж үздэг. Машин тодорхой даалгаварт хүнээс сайн ажиллах нь хүнтэй ижил аргаар сэтгэдэг гэсэн үг үү? «Ухаантай» гэж юуг хэлж байгаагаа тодорхойлохгүйгээр хариулахад хэцүү. Шатар сайн тоглох нь нэг чадвар. Харин хүн хийдэг бүх ажлыг гүйцэтгэх нь хавьгүй өргөн асуудал юм.
Энэ ялгааг тэр хөдөлгөөнтэй зүйрлэн тайлбарладаг. Хурдан явах төхөөрөмж бүтээхийн тулд заавал амьтны хөл, хөдөлгөөнийг хуулбарлах шаардлагагүй. Дугуй өөр шийдэл өгч болно. Нисэх онгоц ч шувуу шиг далавчаа дэвэлгүй нисдэг. Ижил зорилгод хүрэх олон арга бий. Машины тухайд ч хүнтэй ижил үр дүнд хүрэх, хүний дотоод үйл явцыг яг дуурайх хоёрыг ялгах хэрэгтэй гэсэн санаа эндээс гарна.
Ижил үр дүн, өөр арга
Тооцоолол бол энэ ялгааны энгийн жишээ. Компьютер урт тоон дарааллыг хадгалж, арифметикийн үйлдлийг хүнээс хурдан гүйцэтгэж чадна. Харин хүн тоог тогтоохдоо алдаж, заримыг нь мартаж болно. Нэг үр дүнд хүрлээ гээд хоёр тал ижил арга хэрэглэсэн гэсэн үг биш. Фейнманы яриа машины чадварыг зөвхөн хүний чадвартай харьцуулан хэмжих дадлыг эргэцүүлэхэд хүргэдэг.
Хүний хувьд амархан мэт санагдах ажил машинд хэцүү, харин хүнд удаан санагдах тооцоолол машинд хялбар байж болно. Тэгэхээр «хэн нь ухаантай вэ?» гэж ерөнхий асуухын оронд ямар ажил, ямар нөхцөл, ямар шалгуур ярьж байгаагаа тодруулах нь илүү үр дүнтэй.
Дүрс танихад тулгардаг бэрхшээл
Ярианы дараагийн жишээ нь танил хүнийг таних тухай. Гудамжинд яваа хүнийг бид өөр өнцөг, өөр гэрэлд ч таньж чадна. Харин зургийг цэгүүдийн өгөгдөл болгон боловсруулахад байрлал, өнцөг, гэрэлтүүлгийн ялгааг хэрхэн тооцох вэ гэсэн асуудал гарна. Эх нийтлэлд буусан 1985 оны тайлбар энэ бэрхшээлийг онцолдог. Үүнийг өнөөгийн дүрс таних системийн чадварын тухай дүгнэлт гэж ойлгож болохгүй.
Хурууны хээ ч адилхан сорилттой. Нэг хүний хурууны хээний хоёр зураг яг ижил гарахгүй: хуруу бага зэрэг хазайж, даралт өөрчлөгдөж, хээ бүдэг эсвэл бохир гарч болно. Тиймээс хоёр зургийг цэг бүрээр нь шууд харьцуулах хангалтгүй. Энд өгөгдлийн хэмжээ, тооцооллын хурднаас гадна ялгаатай дүрсүүдийн цаадах ижил хэв шинжийг олох арга хэрэгтэй гэсэн санаа тавигдаж байна.
Түүхэн яриаг өнөөдөр унших нь
Эх нийтлэл 2021 онд энэ яриаг эргэн харж, технологийн ахицын тухай бодохыг санал болгосон. Түүхэн ярианы үнэ цэнэ нь бүх таамаг нь биелсэн эсэхээр хязгаарлагдахгүй. Асуултаа хэрхэн тодорхойлох, нэг чадварыг ерөнхий оюун ухаантай андуурахгүй байх, ижил үр дүнд өөр аргаар хүрч болохыг ойлгох нь өнөөдөр ч эргэцүүлэх сэдэв юм.
Редакцын тайлбар
Эх орчуулгад хурууны хээ таних систем огт байгаагүй мэт өгүүлсэн хэсгийг засав. FBI-ийн мэдээллээр тус байгууллага 1983 онд эрүүгийн хурууны хээний хайлтаа автоматжуулсан байна. Иймээс энэ жишээг таних алгоритмын бэрхшээлийн тухай түүхэн тайлбар гэж унших хэрэгтэй. Эх сурвалж ↗